|
Les 12: Er zit een luchtje aan... |
||||
| Mensen en dieren hebben hun eigen luchtje. Ook plekjes in huis hebben vaak hun eigen geur. De schimmelige kelder
ruikt anders dan de douche. Om van de W.C. maar niet te spreken. Veel mensen houden daar niet van en gebruiken daarom namaakgeurtjes. Met zo'n geurtje lijkt alles schoon en fris. Vandaar dat schoonmaakmiddelen
vaak een geurtje hebben. Hiervoor hebben we het over luchtjes, maar wat is nou gewoon lucht? 1. Lucht is onzichtbaar, maar overal aanwezig. Soms zie je in het water luchtbelletjes. Door een ballon op te blazen kun je
lucht ook "zichtbaar" maken. Lucht kun je wel voelen. Zwaai maar eens met je arm heen en weer. Buiten is de lucht ook te voelen en soms zelfs te horen. Wat je buiten voelt en hoort, is de wind. Wind is bewegende lucht. Lucht zit
in een laag om de aarde heen. Het is een mengsel van verschillende gassen. Die gassen hebben geen kleur, geur of smaak. Daarom kun je lucht niet zien, ruiken of proeven. Wat je ruikt zijn de "luchtjes" in de lucht.
Iets meer dan een vijfde deel van de lucht is zuurstof . Bijna vier vijfde deel van de lucht bestaat uit stikstof.
De rest bestaat uit koolzuurgas, waterdamp en nog enkele andere gassen.
Een brandende kaars heeft zuurstof nodig. Als er geen zuurstof in de lucht zit, gaat de kaars uit. Voor verbranding is altijd zuurstof nodig.
Voor mensen is zuurstof ook onmisbaar. Wij bewegen, we groeien en we zijn warm van binnen. Om dat allemaal zo te houden, hebben we veel energie nodig. Die halen we uit brandstoffen
die in ons eten zitten. Dat is ook een soort verbranding. Alleen komen er geen vlammen aan te pas. Maar voor deze verbranding is wel zuurstof nodig.
|
Stikstof zit in alles wat leeft. Planten kunnen niet zonder stikstof.
Ze halen het niet uit de lucht, maar uit de grond. In fabrieken kan men wel stikstof uit de lucht halen. Er wordt kunstmest van gemaakt. Koolzuurgas is een heel belangrijk gas.
Planten hebben het nodig om te groeien. Ze maken er hun eigen voedsel mee. En planten zijn op hun beurt het voedsel voor de meeste levende wezens. Koolzuurgas is niet brandbaar.
Het wordt gebruikt in brandblussers. Daarvoor wordt het samengeperst tot schuim: 2. koolzuursneeuw.
Edelgassen zijn bijzondere gassen. Ze heten zo omdat zij zich niet verbinden met andere stoffen. Een heel bekend edelgas is
neon. Het wordt gebruikt in lichtreclames. Argon, een ander edelgas, zit in gloeilampen. Helium is een heel licht edelgas. Daarom wordt het wel in luchtballonnen gebruikt.
In de lucht zit water, ook al zie je het niet. Dit onzichtbare water is waterdamp. Waterdamp is een gas, net als stikstof en koolzuurgas. Warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht.
Als waterdamp afkoelt, wordt het water. Dat noemen we condenseren. Waterdamp kan wolken vormen, en hieruit kan bij afkoeling regen of 3. sneeuw vallen.
|
Water kan dus voorkomen als gas (waterdamp), als vloeistof (water) en als vaste stof (sneeuw of ijs).
We noemen dit de drie fasen van water. Alle dingen om ons heen zijn vast, vloeibaar of gasvormig. Een gummetje en een pen zijn vaste stoffen. Water, benzine en cola zijn vloeibaar. Waterdamp en zuurstof zijn gassen.
Maar zuurstof kan ook vloeibaar worden. Net als waterdamp. Duikers hebben flessen met vloeibare zuurstof op hun rug. En als je stikstof samendrukt, wordt het ook vloeibaar. De 4. temperatuur daalt dan tot 200 graden Celsius
onder nul. Gassen hebben de eigenschap zich te verspreiden. De hele ruimte wordt ermee gevuld. Daarom moet je een fles met wasbenzine steeds afsluiten. De vloeibare benzine verandert heel snel in gas. En dat gas vliegt uit het flesje,
de hele kamer door. Zo komen er verschillende gassen in de lucht. Met z'n allen vervuilen we de lucht met allerlei gassen. Denk maar aan de auto's met hun uitlaatgassen en de fabrieken met hun rokende schoorstenen.
Ook thuis vervuil je de lucht, bijvoorbeeld met spuitbussen. Niet alle vuile gassen kun je ruiken of zien. Toch kunnen ze heel giftig zijn!
We gebruiken nog veel meer gassen. Met aardgas stoken wij bijvoorbeeld ons huis warm of we koken erop. Aardgas heeft van zichzelf geen geur, maar als je de gaskraan openzet, ruikt het toch vies.
Het gasbedrijf voegt aan aardgas een stinkend luchtje toe. Het had ook een bloemengeurtje kunnen zijn. Maar dat zou ons niet zo goed waarschuwen als de gaskraan
openstond.
Kampeerders koken vaak op camping-gas. Dat is 5. butagas in een ijzeren fles. Butagas stinkt niet en is zwaarder dan lucht. Dit gas verspreidt zich niet. Dus als je per ongeluk de gaskraan openlaat....Een lucifertje erbij en KNALLL!
Je krijgt een enorme explosie.
|
||
