|
Les 28: Energie uit de grond. |
||||
| Om te kunnen groeien hebben planten energie nodig.Die energie halen ze uit het zonlicht.
Die opgeslagen zonnewarmte kunnen mensen later weer gebruiken. Zonnewarmte zit niet alleen in hout, maar ook in turf, steenkool en olie. Dat is niet zo verwonderlijk, want dat zijn eigenlijk
resten van planten. Turf of veen is afkomstig van planten, vooral van veenmos. Dat groeit in moerassen. In een moeras kunnen plantenresten niet goed verteren. Er is wel water, maar weinig zuurstof.
Zo kwam er een metersdik pakket van planteresten. Uit die samengeperste laag afgestorven veenmos ontstond hoogveen. Dit hoogveen werd vroeger in blokken uit de bodem gestoken. De blokken werden gedroogd
en als brandstof verkocht. Het heet turf. Er wordt nog steeds turf gestoken. We gebruiken het nu vaak in de tuin. Hoogveengebieden worden steeds zeldzamer in de wereld.
Miljoenen jaren geleden was ons land een groot tropisch moeras. Er groeiden reusachtige varens en paardestaarten, grote palmachtige bomen en veel mossen. In het water en op de zompige bodem kropen slakken en een soort salamanders.
In het water zwommen vreemdsoortige vissen en er fladderden reusachtige insekten rond. Vogels en zoogdieren bestonden nog niet.
|
We weten dit dank zij fossielen die uit die tijd bewaard zijn gebleven. Fossielen zijn overblijfselen
van planten en dieren uit lang vervlogen tijden. Hun resten en afdrukken zijn bewaard gebleven in steen. In mergel bijvoorbeeld, of in kalksteen of steenkool. Ook in de blauwe stoepstenen zitten fossielen.
Deze planten en dieren hebben miljoenen jaren geleden geleefd. Ze zijn al lang uitgestorven. Het landschap waarin ze leefden is ook totaal veranderd. De wereld zag er 300 miljoen jaar geleden
dus heel anders uit. Die periode heet het steenkooltijdperk of het carboon.
In deze moerassen ontstond eerst veen. Het veen veranderde na miljoenen jaren in bruinkool. En na nog meer miljoenen jaren in steenkool. Die lagen steenkool kwamen dus diep in de aardkorst, onder andere lagen te liggen.
De aardkorst zit ook vol plooien en scheuren. Dat komt omdat de aardkorst voortdurend in beweging is. Dat gaat heel langzaam, wij merken het niet. In landen waar aardbevingen voorkomen, merken de mensen het echter heel goed! Door die bewegingen
in de aardkorst is die laag met steenkool op verscheidene plaatsen aan de oppervlakte gekomen. In Nederland is dat in Zuid-Limburg gebeurd. Middeleeuwers ontdekten dat
steenkool goed kon branden. Ze gingen het toen opgraven om als brandstof te gebruiken. Later ging men zelfs diep de grond in: de mijnbouw. Tegenwoordig zijn er in Nederland geen steenkoolmijnen meer. Het is te duur om de steenkool diep uit de grond te halen.
|
Er ontstond uit het samengeperste veen ook gas. Dit aardgas steeg naar boven. Het drong binnen in de losse zandlagen.
Dichte kleilagen hielden het gas tegen, dus bleef het in het zand zitten. Het zand is dan net een soort harde spons, gevuld met gas. In Groningen zit op deze wijze veel gas in de grond. Aardolie is een dikke, teerachtige vloeistof.
Het is ontstaan uit resten van heel kleine zeediertjes, plankton. De dode diertjes zakken naar de bodem. Daar worden ze afgedekt door zand of klei. Uit die samengeperste resten is aardolie ontstaan. Ook hierbij ontstond gas.
Olie drijft op water en kan dus in het grondwater opstijgen. Zo is het in de hogere bodemlagen terecht gekomen. Op enkele plaatsen in de wereld komt het zelfs aan de oppervlakte.
De zonne-energie die planten vroeger hebben opgenomen, zit dus nu nog in aardgas, aardolie en steenkool. Vandaar dat we dat fossiele energie noemen. Als we die stoffen verbranden, komt er weer zonnewarmte vrij. Alleen raakt deze fossiele
energie dan wel op. Er komt geen steenkool, olie en gas meer bij. We moeten er dus zuinig mee omspringen.
De grote internationale oliemaatschappijen sporen de energie op. Dat kost veel geld. Ze willen dus zoveel mogelijk verkopen. Er is geen wereldregering die ze dat kan verbieden. Het gebruik van fossiele brandstoffen voor het maken van
energie gaat niet zonder problemen. Het vervoeren en verbranden ervan is schadelijk voor ons milieu.
|
||
