|
Les 7: Wonderlijke kristallen. |
||||
| Suikerkristallen hebben een opvallende vorm. Alle suikerkristallen, groot en klein, hebben dezelfde vorm.
Bij kandijklonten zijn de kristallen aan elkaar gegroeid. Kristallen hebben gladde vlakken en puntige hoeken. Dat is iets heel bijzonders in de natuur. Zulke strakke vormen kom je niet vaak tegen.
Niet alle kristallen hebben dezelfde vorm. Water vormt als het bevriest naaldvormige kristallen.
Dat kun je goed zien op bevroren ruiten. Sneeuwkristallen zijn prachtige zeskantige sterren. 1. IJs , 2. sneeuw en 3. suiker hebben ieder hun eigen kristalvorm. Een schepje suiker in een glas thee verdwijnt.
Het verdwijnt natuurlijk niet echt, want de thee wordt zoet. De suiker bestaat uit hele kleine suikerdeeltjes. Het water bestaat uit zeer kleine waterdeeltjes. Zelfs met een microscoop kun je ze nog niet zien.
Die kleine deeltjes heten moleculen. Iedere stof heeft zijn eigen moleculen. Suikerkorrels
vallen in water uiteen in losse suikermoleculen. Ze zweven dan tussen de watermoleculen. De suiker is nu onzichtbaar geworden. De suiker lost op, zeggen we. Als je
tenminste niet de halve suikerpot in je thee doet. Want dan blijft er suiker op de bodem liggen. We zeggen dan dat het theewater
is verzadigd. In een verzadigde suikeroplossing kan niet nog meer suiker oplossen. Hoe heter de thee is, hoe gemakkelijker de suiker oplost.
|
Haast alle vaste stoffen lossen op in water. De één veel beter dan de ander.
In water opgeloste stoffen kun je er ook weer uit halen. Door het water te laten verdampen, blijft de opgeloste stof achter.
In Spanje laat men zeewater in ondiepe bakken verdampen. Als het water verdampt is, is het zeezout op de bodem achtergebleven. Datzelfde kun je soms ook zien na het zwemmen in zee.
Door de zon verdampt het water op je huid en de kleine zoutkristalletjes blijven achter.
Op die manier worden 4. kandijklonten ook gemaakt. Eerst wordt er een heleboel suiker in warm water opgelost. Tot het water verzadigd is. Deze warme, verzadigde suikeroplossing wordt langzaam afgekoeld.
Door het verdampen gaat de stof opnieuw kristallen vormen. Dit heet kristalliseren.
De kristallen vormen zich aan draadjes die in de suikeroplossing hangen.
Kristalliseren is het weer netjes opstapelen van de moleculen. Daarvoor moeten ze wel rustig de tijd krijgen. In een kristal liggen de moleculen netjes naast en op elkaar. De moleculen van iedere stof
hebben hun eigen vorm. Iedere stof heeft dus ook zijn eigen kristalvorm. Balletjes stapel je toch anders op dan blokjes of schijfjes? En met lego kun je ook geen ronde bouwwerken maken, maar alleen dingen
met rechte hoeken.
|
Onze aarde is lang geleden ontstaan
uit een gloeiende steenmassa. Vijfmiljard jaar geleden begon zij langzaam af te koelen. Bij dat afkoelen en verdampen ontstonden kristallen.
Die kristallen groeiden aan elkaar tot gesteentes. Graniet is bijvoorbeeld zo'n gesteente. Grafstenen zijn vaak van graniet gemaakt. Alle kleuren
en vormen in het graniet zijn verschillende soorten kristallen. In grote bankgebouwen kun je soms over de kristallen lopen. Dit kan als de vloer
van natuursteen is gemaakt.In natuursteen zitten vaak kristallen.
De mooiste kristallen zijn bij de juwelier te zien. Het zijn geslepen 5. kristallen: edelstenen en diamanten. Ze zitten "verpakt" in sieraden.
Dat slijpen is erg moeilijk, vooral het slijpen van diamanten. Want diamanten zijn heel hard. Zo hard dat je er andere harde stenen mee kunt snijden.
Daarom gebruikt men ze bij het boren naar gas en olie. Op de boorkoppen aan het eind van een boorstang zitten dan diamanten.
Thuis heb je de kristallen voor het oprapen. Je doet niet alleen suiker in je thee, maar ook zout op je ei. De planten krijgen kunstmest. In de luchtverfrisser
in de W.C. zitten kamferkristallen. Ook het milieuvriendelijke en "ouderwetse" schoonmaakmiddel soda bestaat uit kristallen.
Soms zijn die kristallen nog mooi van vorm, soms zijn ze fijn gemalen.
Misschien ligt er bij jullie thuis wel een blokje aluin bij de wastafel. Dat gebruikt je vader bij het scheren, tenminste, als hij zich met een scheermes scheert.
Aluinkristal stelpt namelijk het bloeden. Onder de kurk van een wijnfles kun je eveneens kristallen vinden.
Zelfs in wijn zitten dus opgeloste kristallen.
|
||
