|
Les 21: Rust roest |
||||
| IJzer kan niet goed tegen vocht: het gaat roesten. Er komt dan een laagje roodbruin poeder op. Het buitenste laagje ijzer verandert in roest. Het ijzer verdwijnt daar en wordt "opgegeten" door de roest. Niet alleen water veroorzaakt roest. IJzer heeft ook lucht nodig om te roesten. Lucht is een mengsel van onzichtbare gassen. Een van die gassen is zuurstof. Bij het roesten wordt zuurstof verbruikt. Ook een brandende kaars heeft zuurstof nodig. Zet maar eens een jampot over een brandend waxineluchtje. Als de zuurstof in het potje is opgebruikt, dooft de vlam. Roesten is een soort verbranden. Dit verbranden van ijzer noemen we oxyderen. De roestlaag is een laagje "ijzer met zuurstof". Dat heet ijzeroxyde. Vochtige lucht is dus een echte roestmaker. Maar als er zout bijkomt, gaat het roesten nog sneller. Automobilisten mopperen als er zout op wegen wordt gestrooid. hZout voorkomt gladde wegen,maar het tast het metaal van de auto aan. Ook de zure regen versnelt het roesten van ijzer. IJzer is een soort metaal. Aluminium, koper, lood, zink en tin zijn ook metalen. Al deze metalen kunnen met behulp van zuurstof oxyderen. Bij ijzer noemen we dat roesten. Bij die andere metalen heet dat corrosie. Dat betekent aantasten of verweren.
|
Maar, er is nog een verschil. Roest vormt op het ijzer een poreus
laagje. Poreus wil zeggen: met kleine gaatjes erin. Door die gaatjes kan er steeds weer nieuwe zuurstof bij het ijzer komen. Het roesten blijft dus doorgaan tot al het ijzer weg is.
Op andere metalen komt ook een laagje, maar dat is niet poreus. De zuurstof kan er niet doorheen en het oxyderen houdt op. Gaarom zal een zinken dakgoot niet doorroesten.
Er zijn ook metalen die niet oxyderen. We noemen ze edele metalen, bijvoorbeeld zilver, goud en platina. Edele metalen worden om die reden vaak toegepast in computers. Een beetje roet en je hele computerprogramma zou in de war zijn.
Roest veroorzaakt veel schade en kan zelfs gevaarlijk zijn. Stel je voor dat de balken onder de auto doorroesten! Daarom is roestbestrijding belangrijk. Het beste is ijzer steeds schoon en droog te houden. Maar dat lukt natuurlijk niet altijd.
Daarom wordt het vaak afgedekt met laagjes lak of verf. Auto's worden van onderen getectyleerd. Dan wordt er een dikke olielaag op gesmeerd. Dat voorkomt roestvorming.
|
Je kunt ijzer ook beschermen met een laagje niet-roestend metaal.
Conservenblikjes worden bedekt met een laagje tin, en je fietsstuur met chroom. Tin en chroom oxyderen wel, maar het zet niet door. Het beschermt dus prima tegen
roest. Als het chroomlaagje echter wordt beschadigd, slaat de roest snel toe.
Boten en bruggen worden vaak behandeld met menie. Dat is een rode verfstof waar zilver, goud en lood in zit.
Lood vormt ook een luchtdicht oxyelaagje. Als anti-roestmiddel werkt het goed, maar het is wel giftig. Er bestaat ook roestvrij staal . Dit is een mengsel
van ijzer met nikkel of chroom. Veel messen zijn gemaakt van roestvrij staal.
Vroeger werden emmers en dakgoten met een laagje zink bedekt. Dit heet verzinken of galvaniseren. Zink vormt een ondoordringbaar laagje zinkoxyde.
Een emmer krijgt veel stoten en wordt snel beschadigd. Toch roest de verzinkte emmer niet. Het zink bedekt de krassen onmiddellijk
met nieuwe zinkoxyde. De krassen "groeien" als het ware dicht. We zeggen dan dat het zink zich opoffert voor het ijzer.
Er zijn nog andere oplossingen om roest tegen te gaan. Tegenwoordig wordt er veel gebruik gemaakt
van kunststoffen. De zinken emmer van vroeger is nu van plastic. Die is trouwens ook een stuk lichter in gewicht. Ook in de auto-industrie worden steeds meer
kunststoffen toegepast.
|
||
